Belletjes houden zout water buiten

/, Waterbeheer/Belletjes houden zout water buiten

Snel lezen

  • Zoet water is belangrijk voor landbouw, drinkwaren en natuur;
  • Via sluizen dringt zout water zoet watergebieden binnen;
  • Bellenscherm voorkomt dat, is goedkoper en schut schepen efficiënter. 

Gepubliceerd in De Ingenieur, februari 2015

Zoet water is schaars en daarom moet verontreiniging van zoet water door binnendringend zout water zoveel mogelijk worden voorkomen. Deltares, Royal Haskoning en Rijkswaterstaat ontwikkelden een innovatief systeem dat het indringen van zout water via sluizen vrijwel volledig tegengaat, schepen sneller laat passeren en ook nog eens een stuk goedkoper is in onderhoud en exploitatie.

Afgelopen zomer heeft de Nederlandse pleziervaart voor het eerst kennis kunnen maken met de innovatieve zoet-zoutscheiding, in de jachtensluis van de Krammersluizen in Zeeland. Dat was soms even wennen. De verticale stroming veroorzaakte wat turbulentie, waardoor het in- en uitvaren enige stuurmanskunst vergde. Het individuele ongemak woog echter niet op tegen het collectieve voordeel dat er vrijwel geen zout water via de jachtensluis het Volkerak binnenkwam.

 

Langzaam zouter

Ir. Otto Weiler van Deltares legt uit: ‘Als je niks doet en je zet de sluisdeur open aan de zoute kant, dan stroomt onderin een golf zout water de sluis in, terwijl bovenin het zoete water eruit stroomt. Binnen twintig tot dertig minuten is vrijwel al het zoete water in de sluiskolk vervangen door zout water. Zet je dan de deur aan de andere kant open, dan stroomt er een bel zout water naar binnen. Als dat maar vaak genoeg gebeurt, wordt het zoete water langzaam zouter.’

Om dat te voorkomen ontwikkelde Deltares, samen met Royal HaskoningDHV en Rijkswaterstaat een verbeterd bellenscherm. Een bellenscherm bestaat uit een gordijn van luchtbellen die een verticale stroming op gang brengen. Zulke schermen tegen zoutindringing zijn niet nieuw, ze werden al gebruikt tijdens de Deltawerken en zitten bijvoorbeeld nog in de sluis bij Terneuzen. De verbetering zit hem onder andere in de beluchtingskoppen, die dichter op elkaar en over de hele breedte zijn geplaatst. Bovendien produceren ze precies het juiste formaat belletjes (3 tot 5 mm doornsnede) om een muur van verticaal stromen water te creëren. Zoet water, want aan de buitenkant van rij beluchtingskoppen wordt met behulp van leidingen en pompen zoet water aangevoerd dat in een brede onderwaterfontein omhoog wordt gespoten.

Naast het bellen- en waterscherm wordt er tijdens het schutten van de schepen zoet water in de kolk gebracht door sleuven (rinketten) in de sluisdeur, waardoor zout water wordt teruggedrongen. Een vierde onderdeel van de innovatieve zoet-zoutscheiding is een beweegbare drempel aan de zoete kant om het zwaardere zoute water tegen te houden. In combinatie met een geïntegreerd besturingssysteem dat de optimale schutoplossing berekent, wordt het binnendringen van zout water vrijwel volledig tegengegaan.

 

Groot onderhoud

Na een proef bij de Stevinsluizen in de Afsluitdijk wilde men de innovatieve zoet-zoutscheiding gebruiken voor de Krammersluizen, die de zoute Oosterschelde scheiden van het zoete Volkerak annex Zoommeer. ‘Die sluizen waren ondertussen dringend toe aan groot onderhoud’, vertelt Weiler. De kosten daarvan zouden aanmerkelijk gereduceerd kunnen worden door de nieuwe techniek voor zoet-zoutscheiding in te zetten.’

Bij wijze van proef werd in 2012 begonnen met een pilot in en van de twee kleinere jachtensluizen van de Krammen. Vanaf 25 april 2014 werd het nieuwe systeem toegepast. ‘Inmiddels zijn we zover dat we Rijkswaterstaat hebben kunnen melden dat het systeem voldoet als het gaat om zoet-zoutscheiding en dat het ook is toe te passen in de grotere sluizen voor de beroepsvaart. Bovendien is het een alternatief voor groot onderhoud van die sluizen.’

Op basis van dat advies wordt er nu een besluit voorbereid om het systeem ook daadwerkelijk toe te passen bij de Krammersluizen. Inmiddels wordt er echter ook (weer) gepraat over het zout maken van Volkerak en Zoommeer weer opgelaaid, als die al ooit verstomd was. Weiler: ‘Mocht het zover komen dan zouden we de innovatieve zout-zoetscheiding toe kunnen passen in de Volkeraksluizen, die het dan zoute Volkerak scheiden van het zoete Haringvliet/Hollands Diep’, zegt Weiler.

Ook elders kan het systeem worden toegepast. Nederland beschikt over 23 sluizen die liggen tussen zoet en zout water. Ook elders in de wereld speelt het probleem van het binnendringende zoute water en zou het systeem goede diensten kunnen bewijzen. ‘Het grote voordeel is’, aldus Weiler, ‘dat het veel minder ruimte vraagt, dat het goedkoper is in aanleg en onderhoud, dat het minder energie vraagt en dat het sneller is omdat schepen niet hoeven te wachten op het uitwisselen van zout voor zoet water.’

 

 

Kees-Jan Meeuse (Project- en omgevingsmanager bij Rijkswaterstaat):

‘Door veel onderzoek en het doen van een pilot bij de Krammerjachtensluis is er veel vertrouwen in de innovatieve zout-zoetscheiding. Omdat het nog onduidelijk was wanneer het Volkerak-Zoommeer zout zou worden, is de techniek in een Krammerjachtensluis ingebouwd. We besloten het innovatieve bellenscherm daar toe te passen, zodat we nog meer praktijkervaring konden opdoen voor de Volkeraksluizen. Maar ook omdat het kansrijk is als vervanging van de huidige zoet-zoutscheiding van de Krammersluizen wat nodig is als het nog lang duurt voordat het Volkerak-Zoommeer zout wordt. Rijkswaterstaat wil daarom het komende jaar een plan uitwerken om de bellenschermen ook in de andere sluizen op het Krammersluizencomplex toe te passen.’)

 

 

 

 

 

By | 2016-01-08T15:18:02+00:00 februari 15, 2015|